Ο άνθρωπος που έντυσε την Ιστορία και συγκίνησε τον Σμαραγδή, ο ελληνοράπτης Νίκος Πλακίδας από την Κατοχή, περιγράφει τις σπουδαίες συνεργασίες του, αλλά και την πλήρης απαξίωση από τη γενέτειρά του και το Δήμο Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου.
Συνέντευξη στην Ιωάννα Τσέφλιου, για την εφημερίδα Espresso
Eνα καθοριστικό κομμάτι της νεοελληνικής Iστορίας έρχεται να φωτίσει η νέα ταινία του Γιάννη Σμαραγδή, «Καποδίστριας», αποτελώντας μια σπουδαία κινηματογραφική παραγωγή, που τιμά τον πολιτισμό της χώρας και αναδεικνύει την αξία της διατήρησης της εθνικής μας κληρονομιάς.
Ξεχωριστή θέση στην ξεχωριστή αυτήν ταινία κατέχει ο άνθρωπος πίσω από τις αυθεντικές παραδοσιακές φορεσιές που «ντύνουν» τη μεγάλη οθόνη. Πρόκειται για τον Μεσολογγίτη ράφτη Νίκο Πλακίδα. Οι ηθοποιοί και οι κομπάρσοι που συμμετείχαν στα γυρίσματα φορούσαν δημιουργίες από το εργαστήριό του, που βρίσκεται στην Κατοχή Μεσολογγίου, μαζί με προσεκτικά δουλεμένες ρέπλικες όπλων εποχής – στοιχεία που συνδυάζουν ιστορική ακρίβεια και αφοσίωση στην ελληνική παράδοση.
Η ταινία, αφιερωμένη στη ζωή και τη δράση του πρώτου κυβερνήτη της Ελλάδας, Ιωάννη Καποδίστρια, με τον Αντώνη Μυριαγκό στον πρωταγωνιστικό ρόλο, στηρίζεται σημαντικά στην τεχνογνωσία και στο μεράκι του κ. Πλακίδα. Ο ίδιος μιλάει στην «Espresso» για μια συνεργασία που γεννήθηκε από την πίστη του σκηνοθέτη στην τέχνη του, αλλά και από τη μακρόχρονη διαδρομή του στον χώρο.
«Είμαι περισσότερα από 40 χρόνια στον χώρο, ράβω φορεσιές, κοσμήματα, όπλα. Εχω ντύσει δεκάδες συλλόγους της ομογένειας και έχω ταξιδέψει σε περίπου 25 χώρες. Ο κόσμος διψάει να μάθει τι σημαίνει ελληνική φορεσιά, παραδοσιακό κόσμημα, λαϊκή τέχνη» αναφέρει αρχικά ο κ. Πλακίδας. Στις λέξεις του διακρίνεται περηφάνια, όχι μόνο για το έργο του, αλλά και για την εκπροσώπηση της ελληνικής παράδοσης στο εξωτερικό.
Η συνεργασία με τον Σμαραγδή δεν είναι νέα. Οπως εξηγεί, είχαν δουλέψει μαζί και στο ντοκιμαντέρ «Κολοκοτρώνης», πριν από περίπου τρία χρόνια, και η επιτυχία εκείνης της παραγωγής άνοιξε τον δρόμο για τη συμμετοχή του στο νέο, μεγαλύτερο εγχείρημα. «Ο κ. Σμαραγδής με εμπιστεύτηκε προσωπικά, και αυτό με τιμά» τονίζει και συνεχίζει: «Φέτος, μαζί με τον ενδυματολόγο Μιχάλη Ζδούκο, έραψα όλες τις φορεσιές των πρωταγωνιστών, του Τάσου Χαλκιά, του Παύλου Κοντογιαννίδη, του Μάξιμου Μουμούρη, της Μαίρης Βιδάλη, του Πάνου Σκουρολιάκου, αλλά και όλων των ηθοποιών και κομπάρσων».
Ο Ελληνας ράφτης βρέθηκε στα γυρίσματα σε Κέρκυρα, Ναύπλιο και Αθήνα, καθώς είχε θέσει όρο να είναι παρών όπου χρησιμοποιούνταν δικά του κομμάτια. «Δεν κάναμε ρούχα για παρέλαση, οπότε ήθελαν προσοχή» ξεκαθαρίζει και προσθέτει: «Οι φορεσιές έγιναν όπως ακριβώς ήταν τότε. Από το καριοφίλι μέχρι το γιαταγάνι και την πιστόλα, τίποτα δεν μπήκε στην τύχη».
Η λεπτομέρεια και η αυστηρή προσήλωση στην ιστορική πιστότητα αντικατοπτρίζονται και στον χρόνο που απαιτείται για κάθε δημιούργημα. «Μια φορεσιά μπορεί να χρειαστεί πέντε μέρες για να γίνει. Οταν όμως φτιάχνεις 60, όπως κάναμε τώρα, θέλει μήνες δουλειάς. Παράλληλα, κατασκευάσαμε και περίπου 30-35 όπλα, με σκαλίσματα και διακοσμητικά στοιχεία, βασισμένα στα αυθεντικά σχέδια» επισημαίνει.
Αν και σήμερα οι ηλεκτροκίνητες μηχανές έχουν αντικαταστήσει ένα μέρος της χειροποίητης διαδικασίας, ο κ. Πλακίδας δεν παρεκκλίνει από τη βασική αρχή της τέχνης του: «Η βάση παραμένει παραδοσιακή. Προσπαθούμε να πλησιάσουμε όσο γίνεται το παλιό. Το ίδιο ισχύει και για τα παπούτσια, που τα φτιάξαμε από δέρμα, με λουριά, όπως τότε».
Παρά τις πληθωρικές συμμετοχές του σε παραγωγές, για εκείνον η συνεργασία με τον Γιάννη Σμαραγδή αποτελεί μια από τις πιο ουσιαστικές. «Ηταν μια πολύ καλή εμπειρία» υπογραμμίζει και συμπληρώνει: «Δουλέψαμε καιρό για να πετύχουμε σωστό ντύσιμο και σωστή κινησιολογία. Δεν αρκεί να φοράς μια φορεσιά, πρέπει να τη ζεις».
Το αίτημα για δημιουργία μουσείου και η άρνηση του Δήμου Μεσολογγίου
Ωστόσο, η δράση του κ. Πλακίδα δεν περιορίζεται στον κινηματογράφο. Η συλλογή του σε φορεσιές και αντικείμενα λαϊκής τέχνης είναι τεράστια, με περίπου 900 δικές του αναπαραγωγές φορεσιών και πλήθος κοσμημάτων. Κι όμως, η προσπάθειά του να βρει έναν χώρο στον τόπο του για να στεγάσει ένα μόνιμο λαογραφικό μουσείο συναντά εμπόδια.
«Ζήτησα από τον Δήμο Μεσολογγίου έναν εγκαταλειμμένο χώρο, ένα σχολείο, για να εκθέσω τη συλλογή μου. Δυστυχώς, δεν πήρα θετική απάντηση. Είναι κρίμα…» εξηγεί, σημειώνοντας πως την ίδια στιγμή άλλοι δήμοι δείχνουν ενδιαφέρον: «Στο Ναύπλιο, η αντιδήμαρχος μου πρότεινε να μου παραχωρήσει έναν χώρο για να δημιουργήσω λαογραφικό μουσείο με το όνομά μου. Με συγκίνησε, αλλά αναρωτιέμαι: γιατί όχι στον τόπο μου;».
«Τα γράμματα ήταν μεγάλος εχθρός για μένα, αλλά η τεχνική δουλειά με τραβούσε»
Αδιαμφισβήτητα, η πορεία ζωής του είναι συνυφασμένη με την αναζήτηση και την προστασία της λαϊκής τέχνης. Από μικρός, όπως θυμάται, μάζευε παλιά αντικείμενα από τις αποθήκες του σπιτιού.
«Τα γράμματα ήταν μεγάλος εχθρός για μένα, αλλά η τεχνική δουλειά με τραβούσε» λέει. Από τον αργαλειό της μητέρας του -που κατάφερε να επαναλειτουργήσει με τη βοήθεια μιας ηλικιωμένης θείας- έως την εκμάθηση της τέχνης των μαχαιριών και τη συντήρηση αυθεντικού οπλισμού του 19ου αιώνα, ο κ. Πλακίδας έστησε βήμα βήμα την προσωπική του σχολή.
Το έργο του έχει αναγνωριστεί διεθνώς από ομογενειακούς συλλόγους σε Αυστραλία, Καναδά, Αμερική, Αγγλία, από το Θέατρο «Δόρα Στράτου», από δήμους, από την Παγκαλαβρυτινή Ενωση, ακόμη και στο Λος Αντζελες, όπου το 2025 βραβεύτηκε για τις φορεσιές του σε μεγάλη πολιτιστική διοργάνωση.
Η κορυφαία όμως στιγμή ήρθε όταν η UNESCO και το υπουργείο Πολιτισμού ενέταξαν την τέχνη του στην Αύλη Πολιτιστική Κληρονομιά της Ελλάδας, μια διάκριση που μόνο λίγοι τεχνίτες έχουν κατακτήσει.
Το μεγάλο του όνειρο παραμένει η δημιουργία ενός σύγχρονου εργαστηρίου, σε συνδυασμό με έναν χώρο έκθεσης της συλλογής του – ενός ζωντανού μουσείου ελληνικής τέχνης με εκπαιδευτικά προγράμματα. «Αν βρεθεί ο κατάλληλος χώρος, ελπίζω να το καταφέρω. Κι όταν κάποτε “φύγω”, θέλω να με θυμούνται ως άνθρωπο που φόρεσε περισσότερο την ελληνική φορεσιά παρά τα ευρωπαϊκά ρούχα» δηλώνει αποκλειστικά στην «Espresso».
Με τη συμπλήρωση 200 χρόνων από την απελευθέρωση του Μεσολογγίου, ο Ελληνας ράφτης θα βρεθεί πάλι στην παρέλαση, όπως κάνει αδιάκοπα από το 1978, ενώ ετοιμάζει και μια σημαντική έκθεση στην Πάτρα. «Ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Πατρών θέλει να ενταχθεί το δρώμενο στις επίσημες εκδηλώσεις για τα 200 χρόνια. Αυτό με γεμίζει χαρά» τονίζει ο Νίκος Πλακίδας, που δεν αποτελεί έναν απλό επαγγελματία, αλλά φορέα μνήμης, έναν από τους τελευταίους θεματοφύλακες της αυθεντικής ελληνικής φορεσιάς.
