Η Αιτωλοακαρνανία είναι ίσως η πιο προικισμένη υδατικά περιοχή της χώρας. Ο Αχελώος, ο Εύηνος, οι λίμνες Τριχωνίδα, Λυσιμαχία, Αμβρακία και οι εκτεταμένες πεδιάδες της θα έπρεπε να αποτελούν το μεγαλύτερο συγκριτικό πλεονέκτημα για την αγροτική οικονομία και την ανάπτυξη του τόπου.
Γράφει ο Κώστας Διον. Κορδάτος*
Κι όμως, σήμερα οι αγρότες του κάμπου βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα παράδοξο: να ζουν δίπλα σε άφθονα νερά και να αγωνιούν για την άρδευση των καλλιεργειών τους.
Τα δίκτυα των ΤΟΕΒ και του ΓΟΕΒ Αιτωλοακαρνανίας αργοσβήνουν μαζί με την παραγωγική δυναμική της περιοχής.
Οι παλιές υποδομές (καταστροφές & βανδαλισμοί) και η έλλειψη συντήρησης, οι μεγάλες απώλειες νερού, το δυσβάσταχτο ενεργειακό κόστος και οι χρόνιες θεσμικές παθογένειες έχουν δημιουργήσει μια κατάσταση που δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπιστεί με ημίμετρα.
Στις περιοχές του Κάτω Αχελώου, του Νεοχωρίου, της Κατοχής, του Λεσινιου του Ευηνοχωρίου και του Μεσολογγίου, αλλά και στα αρδευτικά δίκτυα της περιοχής του Αγρινίου, όπως, Παραβόλας, της Λυσιμαχίας, του Οζερού και του Παναιτωλίου Τριχωνιδας, τα προβλήματα συσσωρεύονται εδώ και δεκαετίες.
Τα δίκτυα γερνούν, οι ανάγκες αλλάζουν και οι απαιτήσεις της σύγχρονης γεωργίας αυξάνονται, χωρίς να υπάρχει αντίστοιχος σχεδιασμός ανασυγκρότησης.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα, όμως, δεν είναι μόνο τεχνικό. Είναι βαθιά πολιτικό και αναπτυξιακό. Το αρδευτικό έργο που κατασκευάστηκε μεταπολεμικά αποτέλεσε μια μεγάλη επένδυση για τη γεωργία της περιοχής.
Ωστόσο, το κράτος δεν φρόντισε ποτέ να σχεδιάσει και να χρηματοδοτήσει έγκαιρα τη μετάβαση σε ένα νέο μοντέλο οργάνωσης και διαχείρισης των υδάτινων πόρων.
Το αποτέλεσμα είναι να λειτουργούμε σήμερα με θεσμούς και δομές που ανήκουν σε μια άλλη εποχή.
Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη συζητά για την κλιματική ανθεκτικότητα, τη λειψυδρία και την πράσινη μετάβαση.
Στην Αιτωλοακαρνανία, όμως, εξακολουθούμε να χάνουμε τεράστιες ποσότητες νερού από πεπαλαιωμένα δίκτυα, να επιβαρύνουμε τους παραγωγούς με υπέρογκα κόστη ενέργειας και να μην αξιοποιούμε τις δυνατότητες της τεχνολογίας για την εξοικονόμηση πόρων.
Το νερό δεν είναι απλώς ένα φυσικό αγαθό. Είναι στρατηγικός εθνικός πόρος και προϋπόθεση επισιτιστικής ασφάλειας, περιβαλλοντικής ισορροπίας και περιφερειακής ανάπτυξης.
Για τον λόγο αυτό απαιτείται μια νέα εθνική πολιτική για τη διαχείριση των υδάτων και ειδικότερα για τις αρδευτικές υποδομές της Αιτωλοακαρνανίας.
Πρώτη προτεραιότητα πρέπει να είναι η δημιουργία ενός ενιαίου και ισχυρού φορέα διαχείρισης των αρδευτικών δικτύων σε επίπεδο νομού, με ουσιαστική συμμετοχή των αγροτών, της αυτοδιοίκησης, της Περιφέρειας και των επιστημονικών φορέων.
Ο σημερινός κατακερματισμός αρμοδιοτήτων παράγει περισσότερα προβλήματα από όσα λύνει.
Παράλληλα, απαιτείται η ψηφιακή αναβάθμιση των δικτύων με συστήματα τηλεμετρίας, τηλεελέγχου και έξυπνης διαχείρισης του νερού. Δεν είναι δυνατόν το 2026 να μην γνωρίζουμε με ακρίβεια πόσο νερό αντλείται, πόσο καταναλώνεται και πόσο χάνεται.
Η ενεργειακή αυτονόμηση των αντλιοστασίων μέσω ενεργειακών κοινοτήτων και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων αποτελεί επίσης αναγκαία επιλογή.
Η μείωση του ενεργειακού κόστους μπορεί να μεταφραστεί άμεσα σε μείωση του κόστους παραγωγής και ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των αγροτικών εκμεταλλεύσεων.
Ταυτόχρονα, η προστασία του περιβάλλοντος και των οικοσυστημάτων του Αχελώου, του Ευήνου και της λιμνοθάλασσας Μεσολογγίου – Αιτωλικού δεν είναι εμπόδιο στην ανάπτυξη.
Είναι προϋπόθεση βιώσιμης ανάπτυξης.
Η γεωργία, η αλιεία, η κτηνοτροφία και ο φυσικός πλούτος της περιοχής πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ένα ενιαίο σύστημα και όχι ως ανταγωνιστικές δραστηριότητες.
Η Αιτωλοακαρνανία δεν έχει ανάγκη από αποσπασματικές παρεμβάσεις ούτε από διαχειριστικές λογικές που απλώς μεταθέτουν το πρόβλημα στο μέλλον. Χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο σχέδιο ανασυγκρότησης των αρδευτικών δικτύων, με σαφές χρονοδιάγραμμα, χρηματοδότηση και κοινωνική λογοδοσία.
Αν δεν ληφθούν άμεσα αποφάσεις, δεν κινδυνεύουν μόνο οι ΤΟΕΒ και οι υποδομές τους. Κινδυνεύει η ίδια η αγροτική παραγωγή, η οικονομία του κάμπου και η δυνατότητα των νέων ανθρώπων να παραμείνουν και να δημιουργήσουν στον τόπο τους.
Το νερό υπήρξε πάντα η πηγή ζωής της Αιτωλοακαρνανίας.
Το ερώτημα είναι αν θα συνεχίσει να αποτελεί μοχλό ανάπτυξης ή αν θα μετατραπεί σε ακόμη ένα σύμβολο της διαχρονικής αδυναμίας μας να σχεδιάσουμε το μέλλον.
*Ο Κώστας Διον Κορδάτος είναι συντ. Καθηγητής, ειδικοτητας Μηχανολογικων εφαρμογών. ( Μετεκπαίδευση σε συστηματα αυτοματισμού στη βιομηχανική παραγωγη CNC, Robotiki & εφαρμογές Ai )
