Ο Samuel Gridley Howe (1801–1876) ο διακεκριμένος Αμερικανός γιατρός και ένθερμος Φιλέλληνας, έφτασε στην Ελλάδα το 1825 και υπηρέτησε ως χειρουργός στο στρατόπεδο της Πάτρας και έπειτα κατατάχτηκε στο ατμόπλοιο «Καρτερία» , υπό τον Αστιγξ όπου οργάνωσε την χειρουργική υπηρεσία του στόλου.
Το 1907 η κόρη του με το βιβλίο “ Letters & Journals of Samuel Gridley Howe During the Greek Revolution” ( «Επιστολές και Ημερολόγια του Samuel Gridley Howe: Κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης») δίνει στη δημοσιότητα μια συλλογή προσωπικών γραμμάτων του πατέρα της , που έπαιξε σημαντικό ρόλο στην Ελληνική Επανάσταση.
Στις 30 Απριλίου 1826 ο Samuel Gridley Howe από το Ναύπλιο ( Napoli di Romania όπως το ονόμαζαν οι Ενετοί ) γράφει ένα γράμμα στον φίλο του William Samson εξιστορώντας του, την πτώση του Μεσολογγίου , Αιτωλικού και Βασιλαδίου. Στο γράμμα του μιλά επιπλέον και για την προσπάθεια του Φαβιέρου να δημιουργήσει αντιπερισπασμό αλλά και για την απληστία των αντιπροσώπων στο Λονδίνο που έστελναν στην Ελλάδα άχρηστα κανόνια …
Ένα σκληρό γράμμα , για την Ευρώπη που παρακολουθούσε από μακριά απαθής και ουδέτερη τον ηρωικό αγώνα των Ελεύθερων Πολιορκημένων και των υπολοίπων Ελλήνων.
«ΝΑΠΟΛΗ (ΝΑΥΠΛΙΟ), 30 Απριλίου 1826.
ΑΓΑΠΗΤΕ WILLIAM: — Σου γράφω με μια σχεδόν ραγισμένη καρδιά. Το Μεσολόγγι έπεσε! Οι γενναίοι πολεμιστές του ρίχτηκαν με απόγνωση πάνω στις ξιφολόγχες των εχθρών τους· οι γυναίκες και τα παιδιά τους χάθηκαν στις φλόγες των ίδιων των κατοικιών τους, που άναψαν με τα δικά τους χέρια· και τα καμένα και ακρωτηριασμένα πτώματά τους κείτονται ως μια καταδικαστική απόδειξη της εγωιστικής αδιαφορίας του χριστιανικού κόσμου.
Χριστιανικού, λέω; Αλίμονο! Φοβάμαι ότι ο Χριστιανισμός έχει φύγει από τον κόσμο. Στέλνετε ιεραποστόλους στην ανατολή και στη δύση, και από πόλο σε πόλο· εκατομμύρια καταβάλλονται ετησίως για την υποστήριξη καλοπερασμένων ιερέων ή υπερ-προικοδοτημένων ιδρυμάτων, ενώ οι φτωχοί Έλληνες αφήνονται σε κάτι χειρότερο από τη σκλαβιά και τον θάνατο.
Για δέκα μήνες τα μάτια της χριστιανικής Ευρώπης ήταν στραμμένα στο Μεσολόγγι. Είδαν τους κατοίκους του να αγωνίζονται με τεράστιες πιθανότητες εναντίον τους, ενάντια στη φρίκη του πολέμου και του λιμού· τους άνδρες του εξαντλημένους, αιμόφυρτους και ετοιμοθάνατους· τις γυναίκες του να ροκανίζουν τα κόκαλα νεκρών αλόγων και μουλαριών· τα τείχη του περιτριγυρισμένα από Άραβες, που ούρλιαζαν για το αίμα των πολεμιστών του και για να κορέσουν τις διαβολικές τους επιθυμίες πάνω στις γυναίκες και τα παιδιά του. Όλα αυτά τα είδαν, και δεν σήκωσαν ούτε ένα δάχτυλο για την άμυνά τους, και επιτέλους είδαν την καταστροφή.
Μπορείτε να μου μιλάτε για εθνική πολιτική και την αναγκαιότητα της ουδετερότητας, αλλά εγώ λέω, κατάρα σε μια τέτοια πολιτική! Είναι αντίθετη προς τον Χριστιανισμό και την ανθρωπότητα· είναι ντροπή για την εποχή μας, το ότι εκατομμύρια Χριστιανοί αφήνονται στο σπαθί και τον ζυγό του Τούρκου. Συγχωρήστε με! Ίσως η γλώσσα μου να είναι πολύ σκληρή· αλλά όταν σκέφτομαι το Μεσολόγγι, όταν σκέφτομαι τα παρατεταμένα βάσανα των κατοίκων της, πολλούς από τους οποίους γνώριζα, δεν μπορώ να συγκρατήσω τα συναισθήματά μου. Και ο Τζέρβις, ο καημένος, φοβάμαι ότι ήταν εκεί. Σας τον έχω αναφέρει προηγουμένως, τον νεαρό Αμερικανό που κατείχε τόσο υψηλό βαθμό στον στρατό. Έμαθα πριν από λίγες μέρες ότι είχε μπει στην πόλη και είχε τραυματιστεί δύο φορές· αν αυτό αληθεύει, είναι χαμένος, γιατί δεν θα μπορούσε να ανοίξει δρόμο για να βγει. Λοιπόν, ας είναι ελαφρύ το χώμα που τον σκεπάζει! Πολέμησε συχνά για τον σκοπό και τελικά σφράγισε την αγάπη του γι’ αυτόν με τη ζωή του.
Το τελευταίο μου γράμμα ήταν από την Αθήνα, και νομίζω με ημερομηνία πριν από την 1η Ιανουαρίου· σε εκείνο σας ενημέρωσα για την ανάγκη που είχε τότε το Μεσολόγγι για τρόφιμα, και για τις προσπάθειες που γίνονταν για να βγει ο ελληνικός στόλος προς βοήθειά του. Το Μεσολόγγι ήταν τότε περικυκλωμένο από τους Αλβανούς Τούρκους και αποκλεισμένο από τον Αλεξανδρινό στόλο· ο αραβικός στρατός υπό τον Ιμπραήμ Πασά βρισκόταν τότε κοντά στα Σάλωνα. Σύντομα μετά την αρχή του έτους, ο Πασάς στρατοπέδευσε με τον στρατό του μπροστά στο Μεσολόγγι και αύξησε τον αριθμό των πολιορκητών σε τριάντα χιλιάδες.
Στις 15 Ιανουαρίου έφτασε ο γενναίος γέρο-Ναύαρχος Μιαούλης με τα ελληνικά πλοία· επιτέθηκε αμέσως στον εχθρό, έκαψε μια κορβέτα, πήρε ένα πυρπολικό και ανάγκασε τον υπόλοιπο στόλο να καταφύγει κάτω από τα κανόνια της Πάτρας. Στη συνέχεια επιτέθηκε και κατέστρεψε τις βάρκες του εχθρού στην ακτή μπροστά από το Μεσολόγγι και έριξε στην πόλη προμήθειες δύο μηνών, οι οποίες ήταν όλα όσα τα περιορισμένα μέσα της Κυβέρνησης τους είχαν επιτρέψει να στείλουν. Αυτός ο εφοδιασμός αναζωπύρωσε το θάρρος των Ελλήνων· απέκρουσαν γενναία τις σχεδόν καθημερινές επιθέσεις του εχθρού, ο οποίος δύο φορές κατέλαβε μία από τις ντάπιες (πυροβολεία) και μπήκε στην πόλη, αλλά εκδιώχθηκε με μεγάλες απώλειες. Παρόλα αυτά, ο Πασάς συνέχισε τις επιχειρήσεις του με μεγάλη σφοδρότητα· η πόλη βομβαρδιζόταν μέρα και νύχτα, και κατά τους τελευταίους τρεις μήνες υποτίθεται ότι οι δύο χιλιάδες από τους τρεις χιλιάδες μάχιμους άνδρες του Μεσολογγίου σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν. Στο μεταξύ ο ελληνικός στόλος βρισκόταν στην Ύδρα. Η πολιορκία πιέστηκε έντονα κατά τη διάρκεια του Φεβρουαρίου και μέχρι τα μέσα Μαρτίου· εκείνη τη στιγμή η τουρκική μοίρα περικύκλωσε το νησάκι Βασιλάδι, που υπερασπιζόταν την είσοδο του λιμανιού, και ξεκίνησε έναν σφοδρότατο βομβαρδισμό. Υπερασπίστηκε απεγνωσμένα από μια μικρή ομάδα Ελλήνων, που απώθησαν κάθε απόπειρα απόβασης, μέχρι που μια βόμβα που έσκασε στην πυριτιδαποθήκη τους προκάλεσε την έκρηξη των πάντων και άφησε τους καημένους τους ανθρώπους χωρίς ούτε ένα φυσίγγιο. Σε αυτή την άθλια κατάσταση, περίμεναν την προσέγγιση του εχθρού και χάθηκαν με το σπαθί στο χέρι, εκτός από περίπου τριάντα που κατάφεραν να διαφύγουν στο Μεσολόγγι. Έτσι η πόλη περιήλθε και πάλι σε έσχατη ανάγκη· οι προμήθειες δύο μηνών είχαν σχεδόν εξαντληθεί και, ακόμα κι αν έφτανε ο στόλος με εφόδια, η κατάληψη του Βασιλαδίου καθιστούσε εξαιρετικά αμφίβολο αν θα μπορούσαν να εισέλθουν.
Λίγες μέρες μετά, το Αιτωλικό (Anatolia), ένα άλλο νησί περίπου έξι μίλια από το Μεσολόγγι, δέχθηκε επίθεση ταυτόχρονα από τον στόλο και από τον αραβικό στρατό, ο οποίος, διασχίζοντας το ρηχό κανάλι που χωρίζει το νησί από την ξηρά, έκανε απόβαση και βάδισε προς την πόλη. Οι πρώτες τους φάλαγγες κομματιάστηκαν και απωθήθηκαν· μια δεύτερη επίθεση δεν ήταν πιο επιτυχής· αλλά στην τρίτη έσπασαν την αδύναμη άμυνα των Ελλήνων, κατέσφαξαν τους στρατιώτες εκεί που στέκονταν και κατέσφαξαν ή πήραν ως σκλάβους τρεις χιλιάδες γυναίκες και παιδιά.
Στο μεταξύ, γινόταν κάθε δυνατή προσπάθεια για να βγει ο ελληνικός στόλος με εφόδια για το Μεσολόγγι, αλλά αυτό δεν επετεύχθη παρά την 1η Απριλίου. Σύντομα έφτασε, και η θέα του για μια στιγμή εμψύχωσε τους λιμοκτονούντες Μεσολογγίτες· αλλά μόνο για μια στιγμή. Σύντομα διαπιστώθηκε ότι ήταν αδύνατο να μπουν οι προμήθειες, αν και ο Μιαούλης έκανε τρεις απόπειρες, μαχόμενος με ολόκληρη την τουρκική μοίρα, προστατευμένη καθώς ήταν από τα κανόνια του Βασιλαδίου· έκανε ό,τι ένας γενναίος πατριώτης και ένας ικανός ναυτικός θα μπορούσε να κάνει, αλλά μάταια. Οι κάτοικοι του Μεσολογγίου είδαν αυτές τις προσπάθειες και είδαν τη ματαιότητά τους· τότε κατάλαβαν ότι η μόνη τους εναλλακτική ήταν ο θάνατος ή η υποταγή. Είχαν μείνει έξι μέρες χωρίς μια μπουκιά ψωμί, είχαν φάει όλους τους σκύλους, τα γαϊδούρια και τους αρουραίους, κοντολογίς οτιδήποτε θα μπορούσε να μετατραπεί σε τροφή, και είχαν μόνο την τελευταία λύση των γενναίων, τον θάνατο με τα σπαθιά στα χέρια τους.
Οι άρρωστοι και οι πληγωμένοι, οι ηλικιωμένοι και τα παιδιά, μαζί με μερικούς άνδρες που δεν ήθελαν να φύγουν, κλείστηκαν τότε σε ορισμένα κτίρια πάνω από έναν υπόνομο στον οποίο είχε τοποθετηθεί όλη η πυρίτιδά τους. Οι υπόλοιποι στη συνέχεια εξόρμησαν εναντίον του εχθρού και έκαναν μια απελπισμένη προσπάθεια να ανοίξουν δρόμο προς τα βουνά· ποιοι και πόσοι το κατάφεραν αυτό δεν το γνωρίζουμε ακόμα, αλλά υποτίθεται ότι οι μισοί χάθηκαν. Οι Τούρκοι μπήκαν το πρωί και επιτέθηκαν στους υπόλοιπους Έλληνες, οι οποίοι μετά από σύντομη αντίσταση, όταν τράβηξαν τους εχθρούς τους γύρω τους, έβαλαν φωτιά στο φιτίλι και τους παρέσυραν μαζί με τους εαυτούς τους σε μια κοινή καταστροφή.
Έχει γίνει μια προσπάθεια αυτή τη σεζόν να επιτευχθεί ένας αντιπερισπασμός, μεταφέροντας τον πόλεμο στη χώρα του εχθρού· γι’ αυτό ο συνταγματάρχης Φαβιέρος (Fabvier) οδήγησε δύο χιλιάδες πεντακόσιους άνδρες των ελληνικών τακτικών στρατευμάτων για να αιφνιδιάσει το κύριο φρούριο του Νεγρεπόντε, τη Χαλκίδα, η οποία βρίσκεται στο στενό μέρος του Ευρίπου, όπου το νησί ενώνεται με μια γέφυρα με την ηπειρωτική χώρα. Διαπιστώνοντας ότι ο εχθρός είχε ενημερωθεί για τα σχέδιά του και είχε κάνει τρομερές προετοιμασίες για άμυνα, ο Συνταγματάρχης οπισθοχώρησε μέχρι τον Μαραθώνα, από όπου παίρνοντας βάρκες, έκανε μια ξαφνική απόβαση στην ακτή του νησιού, πραγματοποίησε αποβίβαση και αφού λεηλάτησε τη χώρα πάνω-κάτω σε κάποια έκταση, ετοιμάστηκε να επιτεθεί στην Κάρυστο, που βρίσκεται στο νοτιοδυτικό τμήμα της Εύβοιας. Τα στρατεύματα κατέλαβαν τα προάστια του μέρους· το πεζικό στη συνέχεια προχώρησε προς το κάστρο, προστατευόμενο από τα πυρά του πυροβολικού, όταν ένα ατύχημα (που οφειλόταν εξ ολοκλήρου στην απληστία των Ελλήνων αντιπροσώπων στο Λονδίνο) κατέστησε την προσπάθειά τους μάταιη. Τα κανόνια είχαν μόλις παραληφθεί από την Αγγλία και δεν είχαν δοκιμαστεί επαρκώς, και μετά από έναν σύντομο κανονιοβολισμό οι άξονες κάθε ενός από αυτά έσπασαν και τα άφησαν άχρηστα. Έτσι, απροστάτευτο από το πυροβολικό, το πεζικό αναγκάστηκε να αποχωρήσει. …Η Ελλάδα βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, αλλά δεν απελπίζομαι ακόμα. Θα έχω την ευκαιρία να σας γράψω ξανά σε λίγες μέρες και τότε θα μπορέσω να σας δώσω μια πιο σωστή γνώμη για την πιθανότητα ή όχι της επιτυχίας της.
Μέχρι τότε χαίρετε!
S. G. HOWE. »
